İndirimli kurumlar vergisi, yatırım teşvik belgesi alan işletmelere tanınan önemli bir vergi avantajıdır. Bu uygulamanın temel amacı, yatırım yapan mükelleflerin vergi yükünü belli bir süre azaltmak ve yatırımları desteklemektir.

Bu yazıda; “İndirimli kurumlar vergisi nedir, kimler yararlanabilir, nasıl hesaplanır, kaç yıl uygulanır ve hangi şartlarda kaybedilir?” gibi en temel soruların cevaplarını net ve anlaşılır bir şekilde bulabilirsiniz.

İndirimli Kurumlar Vergisi Nedir?

İndirimli kurumlar vergisi en basit tanımıyla;

• Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırımlardan elde edilen kazançlara,

• Normal kurumlar vergisi oranından daha düşük bir oran uygulanmasıdır.

Devlet, bu uygulama ile aslında tahsil edeceği verginin bir kısmından vazgeçer. Bu vazgeçilen kısım, yatırım için “yatırıma katkı” olarak kabul edilir.

İndirimli Kurumlar Vergisinin Amacı Nedir?

Bu sistemin temel amaçlarını şöyle sıralayabiliriz:

• Yatırım maliyetini düşürmek,

• İşletmelerin yeni yatırım yapmasını ve kapasite artırmasını teşvik etmek,

• Üretim, istihdam ve katma değeri desteklemek.

Yani bu sistem, hem yatırımcıya hem de ülke ekonomisine uzun vadeli bir katkı sağlamayı hedefler.

İndirimli Kurumlar Vergisinden Kimler Yararlanabilir?

İndirimli kurumlar vergisinden yararlanmak için temel şart, yatırım teşvik belgesine sahip olmaktır.

Genel çerçevede:

• Kurumlar vergisi mükellefleri,

• Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırımlardan elde ettikleri kazançlar için,

• Belirlenen süre ve tutarlar içinde indirimli kurumlar vergisi uygulayabilir.

Not: İlgili düzenlemeye göre, belirli şartlar dahilinde gelir vergisi mükellefleri de bu avantajdan yararlanabilmektedir.

İndirimli Kurumlar Vergisinden Kimler Yararlanamaz?

Bazı sektör ve faaliyetler indirimli kurumlar vergisi kapsamı dışındadır. Bu uygulamadan yararlanamayanlar özetle şunlardır:

• Finans ve sigortacılık sektöründe faaliyet gösteren kurumlar,

• İş ortaklıkları,

• Belirli yap-işlet ve yap-işlet-devret modeli kapsamındaki projeler,

• Rödovans sözleşmelerine bağlı bazı yatırımlar.

İndirimli Kurumlar Vergisi Oranı Nasıl Hesaplanır?

İndirimli kurumlar vergisi, genel kurumlar vergisi oranı üzerinden bir indirim şeklinde hesaplanır. Hesaplama mantığı şu şekildedir:

1. Önce genel kurumlar vergisi oranı dikkate alınır.

2. Yatırım teşvik belgesinde yer alan “vergi indirim oranı” uygulanır.

3. Böylece daha düşük bir “indirimli kurumlar vergisi oranı” ortaya çıkar.

Aradaki fark, yani genel oran ile indirimli oran arasındaki bölüm; işletmeye sağlanan vergi avantajını ve dolayısıyla yatırıma katkıyı ifade eder.

Yatırıma Katkı Tutarı Nedir?

Yatırıma katkı tutarı, indirimli kurumlar vergisi uygulanması nedeniyle devletin tahsilinden vazgeçtiği vergi miktarıdır.

Formül olarak ifade etmek gerekirse:

Normal şartlarda ödenecek kurumlar vergisi – İndirimli oranla ödenen kurumlar vergisi = Yatırıma Katkı Tutarı

Bu tutar, yatırımın kamu tarafından ne düzeyde desteklendiğini gösterir.

Yatırıma Katkı Oranı Nedir?

Yatırıma katkı oranı, yatırım teşvik belgesinde yer alan ve yatırıma katkı tutarını belirlemede kullanılan orandır.

• Toplam yatırım harcaması alınır,

• Bu tutara yatırıma katkı oranı uygulanır,

• Elde edilen sonuç, söz konusu yatırım için kullanılabilecek toplam yatırıma katkı tutarını verir.

İndirimli Kurumlar Vergisi Kaç Yıl Uygulanır?

İndirimli kurumlar vergisi uygulaması:

• Yatırımdan kazanç elde edilmeye başlanan hesap döneminden itibaren,

• En fazla on (10) hesap dönemi boyunca uygulanabilir.

Önemli: On yıllık süre dolmadan yatırıma katkı tutarına (limitine) ulaşılıyorsa, uygulama daha erken de sona erebilir.

Diğer Faaliyet Kazançlarında İndirimli Kurumlar Vergisi

İndirimli kurumlar vergisinin esası, yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırım kazancına uygulanmasıdır. Ancak belirli şartlarla yatırım dışı kazançlara da uygulanabilir:

• Yatırım döneminde,

• Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen oran ve sınırlar dahilinde,

• Diğer faaliyetlerden elde edilen kazançlara da indirimli kurumlar vergisi uygulanabilir.

Bu imkân, süre ve tutar olarak sınırlıdır ve sadece ilgili mevzuatta belirtilen dönemlerle (örneğin ilk birkaç hesap dönemi) sınırlı şekilde kullanılabilir.

“Diğer Faaliyetlerden Elde Edilen Kazanç” Ne Demektir?

Bu ifade, yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırım dışındaki tüm kazançları kapsar. Ancak şu noktaya dikkat etmek gerekir:

Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırım için tanınan yatırıma katkı tutarı tamamen kullanılmışsa veya süre dolmuşsa; o yatırımdan daha sonra elde edilen kazançlar, indirimli vergi uygulaması açısından diğer faaliyet kazancı gibi değerlendirilebilir.

Birden Fazla Yatırım Teşvik Belgesinde Uygulama

Bir işletmenin birden fazla yatırım teşvik belgesi olabilir. Bu durumda:

• Hangi yatırım teşvik belgesinin öncelikli olarak kullanılacağı,

• Diğer faaliyet kazançlarına hangi belgeden doğan hakların uygulanacağı,

Mükellef tarafından serbestçe belirlenebilir. Elbette her yatırım için o belgeye ait sınırlara, oranlara ve toplam yatırıma katkı tutarına uyulması gerekir.

Tevsi (Genişleme) Yatırımlarda İndirimli Kurumlar Vergisi

Mevcut işletme bünyesinde kapasite artırımı veya genişleme niteliğindeki yatırımlar, tevsi yatırım olarak adlandırılır. İndirimli kurumlar vergisi uygulamasında iki yöntem izlenir:

1. Eğer tevsi yatırımdan elde edilen kazanç diğer faaliyetlerden ayrı izlenebiliyorsa, yalnızca bu kazanca indirimli oran uygulanır.

2. Ayrı izlenemiyorsa, tevsi yatırımın işletmenin toplam sabit kıymetleri içindeki oranı bulunur ve bu oran ticari kâr üzerine uygulanarak indirimli vergiye tabi kazanç tutarı tespit edilir.

Bu yöntemle tevsi yatırım kazancı hesaplanır ve sadece bu kısım için indirimli kurumlar vergisi uygulanır.

Yatırımın Devri ve İndirimli Kurumlar Vergisi

Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırımın devri, indirim haklarını doğrudan etkiler:

• Yatırım faaliyete geçmeden önce devredilirse: İndirim hakkı, gerekli şartları taşıması halinde devralan kuruma geçer. Devreden kurum, bu yatırımla ilgili avantajdan yararlanamaz.

• Yatırım faaliyete geçtikten sonra devredilirse: Devir tarihine kadar indirimli vergi avantajı devreden kurum için geçerlidir. Devir tarihinden sonraki dönemler için indirim hakkı devralan kuruma geçer.

İndirimli Kurumlar Vergisinin İptaline Yol Açan Durumlar

İndirimli kurumlar vergisi; süreler, oranlar, yatırımın niteliği ve kullanım şekli bakımından belirli şartlara bağlıdır. Şartlara uyulmazsa:

• İndirimli vergi uygulamasıyla zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler,

• Gecikme faiziyle birlikte tahsil edilir.

Bazı durumlarda vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın tahsilat yapılabilir; ancak haksız veya mevzuata aykırı şekilde indirimden yararlanılması halinde vergi ziyaı söz konusu olur ve buna göre işlem yapılır.

İndirimli Kurumlar Vergisi ve Diğer Vergi Borçlarının Terkini

Yatırıma katkı tutarının belirli bir bölümü, yasal süresi içinde talepte bulunulması şartıyla; kurumlar vergisi dışındaki bazı vergi borçlarından terkin edilerek (yani silinerek) kullanılabilir.

Bu imkânla ilgili bilinmesi gerekenler:

• Belirli bir üst sınırla sınırlıdır.

• Kullanılan tutar kadar yatırıma katkı hakkından vazgeçilmiş sayılır.

• Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve KDV gibi bazı vergiler için geçerli değildir.

Dolayısıyla bu mekanizma, hem indirimli kurumlar vergisi hem de diğer vergi borçları açısından dikkatle planlanması gereken bir araçtır.